Berichten

“Zorgen voor je naasten is in de Marokkaanse cultuur vanzelfsprekend.”

Toen zij zelf mantelzorger werd voor haar zieke man, merkte Saadia Charaf (43 jaar) dat er binnen de Marokkaanse cultuur nog een groot taboe rust op het vragen van hulp en ondersteuning. Nu wil zij met haar Stichting Aknarij West dit taboe doorbreken: “Ik wil laten zien dat je gewoon gebruik mag maken van de hulp die er is.”

Stichting Aknarij West biedt mantelzorgondersteuning, respijtzorg en activiteiten voor mantelzorgers  in Amsterdam-West. Ze richten zich op buurtbewoners in Bos & Lommer die door taalachterstand of lage opleiding veel thuis zitten en weinig contacten hebben buiten de familie. Saadia, voorzitter van Stichting Aknarij: “Jarenlang konden deze mensen zich redelijk redden, omdat hun kinderen veel hebben geholpen met het regelen van allerlei zaken. Als de kinderen een gezin stichten en buiten Amsterdam gaan wonen, kunnen zij hun ouders niet meer bij de dagelijkse bezigheden helpen. En dan vallen deze mensen in een gat.” Stichting Aknarij springt in dat gat door in de informele kring naar hulp te zoeken voor bijvoorbeeld boodschappen doen, meegaan naar de dokter om te vertalen of te helpen bij de administratie, samen een kopje koffie drinken en een praatje maken. Als er in de directe omgeving van een buurtbewoner niemand beschikbaar is, zet Stichting Aknarij een vrijwilliger in. Als er sprake is van mantelzorg, kan Stichting Aknarij ook hulp bieden. Bijvoorbeeld door respijtzorg in te zetten, waarbij een vrijwilliger bij het zieke familielid helpt, zodat de mantelzorger even de deur uit kan en kan ontspannen. Ook organiseert Stichting Aknarij informatiebijeenkomsten en activiteiten voor mantelzorgers.

Hulp uit de vertrouwde omgeving
De meeste vrouwen die bij Stichting Aknarij komen zijn hebben een Marokkaanse, Egyptische of Algerijnse achtergrond. Dat zij via Saadia hulp krijgen vanuit een informele, vertrouwde omgeving, werkt voor hen goed. Saadia heeft gemerkt dat zij het soms lastig vinden om professionele hulp te vragen als zij bijvoorbeeld voor een familielid zorgen: “Zorgen wordt als iets vanzelfsprekends gezien, je doet het gewoon. Toen ik net met mijn stichting begon, vertelde ik mijn verhaal aan een groep vrouwen. Mijn man was overleden en toen hij ziek was verzorgde ik hem, terwijl ik ook kleine kinderen had die naar school moesten. Ik had geen familie in de buurt wonen. Ik heb gelukkig hulp gehad van vriendinnen en buren, maar het was niet makkelijk. Toen ik mijn verhaal vertelde, viel iemand uit het publiek mij aan: ze vond dat ik niet mocht klagen, dat zorgen er nu eenmaal bij hoort. Terwijl ik juist wil laten zien: je mag gewoon gebruik maken van de hulp die er is en af en toe klagen mag ook. Ik probeer het bespreekbaar te maken, vooral als het gaat om langdurige zorg.”

Bruggetje naar formele zorg
Gelukkig is er in de 6 jaar dat Saadia bezig is met Stichting Aknarij al veel veranderd. Het begrip “mantelzorger” was toen niet bekend, nu praat iedereen erover. En mensen weten haar in ieder geval te vinden; zij horen via via van de activiteiten of kennen Saadia al uit de buurt. Als er professionele hulp nodig is, weet Saadia de juiste partijen te vinden in de buurt: “Ik heb een lijntje met Combiwel maatschappelijke dienstverlening en andere partijen die iets kunnen betekenen voor mantelzorgers. Als iemand het spannend vindt om zich aan te melden bij maatschappelijk werk, ga ik mee. Ik ben voor hen een vertrouwd gezicht, dan is de stap minder groot.” Stichting Aknarij bereikt een groep die normaliter bij formele zorgpartijen buiten beeld blijven. Saadia: “Zo vorm ik een bruggetje naar formele zorg.”

Samenwerking met andere (zorg)partijen
Saadia heeft een stevig netwerk in Amsterdam-West en werkt met haar stichting samen met veel informele en formele zorgpartijen, zoals Combiwel, Arkin, Markant, stichting Aminah, Productielab Amsterdam, Cliëntenbelang. Samen organiseren zij bijvoorbeeld informatiemarkten of inloopspreekuren. Een Mantelzorgplatform West (MPW) is in oprichting. Door samen op te trekken, bereiken ze een grotere groep mensen. Ook wordt het aanbod daar interessanter van. Zo organiseerde Stichting Aknarij vorig jaar met een aantal samenwerkingspartners een informatiemarkt over mantelzorg. Vanuit iedere invalshoek was er andere informatie te vinden.

Buurtcafé voor mensen met dementie
Stichting Aknarij is nu betrokken bij het opzetten van een buurtcafé voor mensen met dementie (en hun naasten) met een niet-westerse achtergrond. Het Alzheimercafé bestaat al enige tijd, maar dit sluit vaak niet aan bij mensen met een andere culturele achtergrond of met een taalachterstand. Drie jaar geleden ontstond de wens bij Saadia om ook deze doelgroep te bedienen, op een manier die hen wel aan zou spreken. Zij is toen met de gemeente Amsterdam in gesprek gegaan (met Saskia Grielen en Marleen Enter, zie interview elders in dit magazine, red.) over de mogelijkheden. Met een aantal partijen, waaronder Mantelzorgplatform West en Combiwel, gaat Stichting Aknarij hier nu passend aanbod voor ontwikkelen. Dit najaar vindt de eerste bijeenkomst plaats.

Dankbaar
Saadia krijgt veel positieve reacties uit de buurt over haar stichting: “Mensen zijn dankbaar, vinden het fijn dat ze ook af en toe even vrij zijn en niet altijd hoeven te zorgen. Er komen ook ouderen en mantelzorgers naar mijn groepen die geen hulp thuis nodig hebben, maar gewoon graag komen voor informatie, gezelligheid of ontspanning. Ik vind het mooi dat ik daar een bijdrage aan kan leveren.”

 

Stichting Aknarij West is gevestigd in de Mansveltschool op Karel Doormanstraat 125 in Amsterdam (Bos & Lommer). Voor meer informatie: www.aknarijwest.com.

“Je wil dat iedereen mee kan doen.”

Mantelzorgondersteuning op doktersrecept (via Welzijn op Recept), of het opzetten van een buurtcafé voor mensen met dementie en hun naasten. Zomaar twee projecten waarbij Saskia Grielen en Marleen Enter vanuit hun functie bij de gemeente Amsterdam betrokken zijn. Zij zijn medewerker beleidsrealisatie en hebben als aandachtsgebied mantelzorg en dementie. Een steeds groter wordende groep mensen met dementie vraagt om een andere aanpak: “Het draait de komende jaren vooral om de verbinding tussen zorg en welzijn.”

Als medewerker beleidsrealisatie zijn Saskia en Marleen er verantwoordelijk voor dat het gemaakte beleid van de gemeente wordt uitgevoerd door (zorg)partners in stadsdeel West. Zij bespreken de plannen met partijen die ondersteuning bieden op het gebied van mantelzorg en dementie. Het laatste jaar is dementie hoog op de agenda komen te staan in Amsterdam. Door de toenemende vergrijzing groeit deze groep en speelt dit onderwerp ook onder de bewoners met niet-westerse achtergrond.

Saskia Grielen

Langer thuis, meer zorg in de eigen omgeving
Er ligt een mooie taak om mantelzorgers de juiste steun te bieden en mensen met dementie te laten meedoen aan het leven in de buurt. Saskia: “Mensen blijven steeds langer thuis wonen, ook mensen waarbij dementie is vastgesteld. Gemiddeld zo’n 8 jaar na de diagnose. Ze komen niet of pas veel later in een verpleeghuis terecht. Dat betekent niet alleen een grotere belasting van de mantelzorger, maar ook dat de ondersteuning thuis of in de buurt geleverd moet worden. Daarnaast wil je dat mensen zo lang mogelijk mee kunnen doen in de maatschappij, dus ook de mensen met dementie. Het is belangrijk dat zij zich thuis voelen in de buurt en dat zij actief mee kunnen doen. Onderzoek heeft aangetoond dat de kwaliteit van leven enorm toeneemt als mensen actief bezig blijven. Mensen kunnen vaak ook nog veel, de eerste jaren. Mensen willen zelf ook nog iets kunnen betekenen, bijvoorbeeld door vrijwilligerswerk of ergens een klus kunnen doen. We kijken samen met partners in stadsdeel West hoe we de acceptatie en bewustwording rondom dementie kunnen vergroten en hoe we kunnen toewerken naar een dementievriendelijke buurt. Daarbij houden we ook rekening met culturele verschillen; in elke cultuur wordt er weer anders tegen zorgen voor een naaste aangekeken. Je wil dat iedereen mee kan doen en niemand zich buitengesloten voelt.”

Marleen Enter

Mantelzorgondersteuning op recept
Een van de partners die regelmatig overleg heeft met Saskia en Marleen over de uitvoering van de plannen op het gebied van mantelzorg en dementie is Combiwel. Bij Combiwel Maatschappelijke Dienstverlening & De Geldcoach zijn 4 mantelzorgconsulenten actief in de 4 wijken van Amsterdam West. Daarnaast biedt Combiwel Buurtwerk activiteiten in de buurt aan voor zowel mantelzorgers als mensen met dementie. Combiwel doet veel om mantelzorgondersteuning onder de aandacht te brengen in Amsterdam-West. Een voorbeeld van een geslaagd project waar Combiwel veel werk voor heeft verzet is Welzijn op Recept, waarbij een huisarts een recept uit kan schrijven voor o.a. mantelzorgondersteuning. Marleen: “Welzijn op Recept bestaat al langer. Het gaat uit van het idee dat niet voor elk probleem waarmee iemand naar de huisarts komt medicatie uitgeschreven hoeft te worden. Soms is het beter om met iemand te kijken naar activiteiten in de buurt, voor sociale contacten of verlichting van de klachten. Een huisarts kan daar een arrangement voor uitschrijven. Recentelijk is daar ook mantelzorgondersteuning aan toegevoegd. Een grote plus, omdat niet iedereen zelf die weg weet te bewandelen. Het doel van deze vorm van doorverwijzen is om mantelzorgers sneller in beeld te krijgen en we zien in de praktijk dat dit ook werkt.”

De weg van informele naar formele zorg
Marleen: “De verbinding tussen zorg en welzijn wordt steeds belangrijker. Informele zorg- of welzijnspartijen hebben een signalerende functie: zij pikken snel op wanneer een buurtbewoner anders reageert dan ze van hem of haar gewend zijn. Het is belangrijk dat deze partijen dan vervolgens goed weten waar zij terecht kunnen als iemand professionele zorg nodig heeft.” Een goed voorbeeld van een informele zorgpartij is Stichting Aknarij West, die (mantelzorg)ondersteuning biedt aan met name vrouwen in West met een Noord-Afrikaanse achtergrond (zie elders in dit magazine het artikel over Stichting Aknarij, red.). Stichting Aknarij weet mensen te bereiken die bij de formele zorg buiten beeld blijven. Als het nodig is, kunnen de vrijwilligers van Stichting Aknarij de deelnemers van hun groepen warm overdragen naar één van de formele zorgpartijen in West.

Het bouwen van een netwerk
In coronatijd werd pijnlijk duidelijk hoe belangrijk het is om als buurtbewoner een netwerk om je heen te hebben. Formele zorg werd zoveel mogelijk afgeschaald, waardoor er een groter beroep werd gedaan op zowel mantelzorgers en informele zorg in de buurt. Maar wat als die niet in beeld zijn? Toenemende lichamelijke of geestelijke klachten blijven dan mogelijk onopgemerkt. Saskia: “In Amsterdam wonen relatief veel alleenstaande ouderen bij wie ook de diagnose dementie kan worden vastgesteld. Als zij hulpbehoevend worden, wil je dat zo snel mogelijk in beeld hebben om de juiste ondersteuning te kunnen bieden. Belangrijk in deze ondersteuning is de samenwerking tussen het informele netwerk rondom deze ouderen met de professionele zorg. In stadsdeel Centrum is hiervoor een proef gestart waarbij wordt gekeken hoe je dit met  hulp van informele netwerken kunt doen. Bij wie kunnen mensen terecht in de buurt? Zijn buren of andere naasten bereid om iets te doen? We breiden onze kennis steeds meer uit. De zorg kampt al een tijd met grote personeelstekorten, dat wordt de komende jaren alleen nog maar meer. De rol van informele netwerken wordt daardoor heel belangrijk, sterker nog: het wordt bittere noodzaak.”

De gemeente Amsterdam heeft veel voorzieningen voor mantelzorgers. Te denken valt aan tegemoetkoming in de kosten, parkeervergunningen en vergoeding van vervoer van en naar de behandelend arts. Een mantelzorgconsulent helpt u op weg bij de aanvraag hiervan. Daarnaast organiseert de mantelzorgconsulent trainingen en lotgenotengroepen ter ondersteuning van mantelzorgers. Neem contact op met één van onze mantelzorgconsulenten via mantelzorg@combiwel.nl of bel 06-13066148. Of kijk op www.mantelzorgamsterdam.nl voor meer informatie. 

Het waarderen van de mantelzorgers voor hun inzet vindt jaarlijks plaats op de Dag van de Mantelzorg (10 november) en tijdens de week van de jonge mantelzorger (1e week juni). Samen met de uitvoerende organisaties worden hiervoor passende activiteiten bedacht.