“Hoe mooi zou het zijn als we meer naar elkaar omkijken?”

Sophie werkt als maatschappelijk werker bij Combiwel en zij vroeg zich af hoe ze mensen met problemen nu eerder in beeld krijgt. “Ik dacht: wat is de plek waar iedereen komt? De supermarkt.” Zo ontstond het idee om een samenwerking aan te gaan met supermarkten uit de buurt om zo mensen met geldproblemen of tekenen van dementie eerder te kunnen helpen.

Sophie ging het gesprek aan met een supermarktmanager in de Spaarndammerbuurt, van een filiaal waar veel winkeldiefstal plaatsvindt. Sophie: “Waarom stelen mensen? In Nederland zijn voldoende voorzieningen, ook als je in armoede leeft. Het was opvallend dat er vooral luxe producten werden gestolen, zoals cosmetica, of luxe vlees of vis. Dat doet wel vermoeden dat er bij de dief sprake is van een kleine portemonnee.” De supermarkt ziet vaak gebeuren dat dieven vaker terugkomen. Zij willen dit ook liever in de kern aanpakken, zodat het niet nog een keer gebeurt. Sophie stelde voor om bij een vermoeden van een onderliggend probleem, zoals armoede of psychische klachten, de klant door te sturen naar maatschappelijk werk van Combiwel.

Supermarkten kennen hun klanten
Dit geldt ook voor ander opvallend gedrag, zoals vergeetachtigheid of verward gedrag. Medewerkers van een buurtsuper kennen hun klanten vaak best goed en zien dus ook wanneer zij zich ineens anders gaan gedragen. Sophie: “Alles wat je in de supermarkt doet, valt op. Er zijn klanten die 35%-kortingsstickers op andere producten plakken, of klanten die hun boodschappen alleen met kleingeld betalen. Ik hoorde ook een verhaal over een klant die 4x per dag een haring kwam halen. Dan ga je je toch vragen stellen over iemands situatie. We hebben nu met 2 supermarkten afgesproken dat als klanten opvallend gedrag vertonen, zij de klant wijzen op de hulp die Combiwel Maatschappelijke Dienstverlening & De Geldcoach kan bieden. Zij kunnen dan zelf contact met ons opnemen of de supermarktmanager vraagt aan de klant of hij maatschappelijk werk mag bellen om direct een afspraak te regelen.”

De juiste gespreksvaardigheden
Het project zit nog in de testfase. Belangrijk is dat medewerkers de juiste vaardigheden in huis hebben om het gesprek met de klant aan te gaan. Vaak willen ze wel, maar ze weten niet hoe. Hoe breng je iemands privésituatie ter sprake? Sophie: “Stel dat de kassière een klant vaker spreekt, dan hoort zij misschien ook wel eens over de problemen die spelen bij de klant. Het zou mooi zijn als zij dan de suggestie kan geven om contact te zoeken met maatschappelijk werk.” Combiwel gaat medewerkers van de supermarkten trainen om ze (gespreks)vaardigheden aan te leren, maar vooral om medewerkers bewust te maken. Een simpele vraag als “hoe gaat het met je?” kan al het verschil maken. Daarbij brengen de medewerkers situaties in die zij in de praktijk meemaken. Ze leren hoe ze een klant kunnen aanspreken op zijn of haar gedrag, op een respectvolle manier. De eerste trainingen zijn al achter de rug en medewerkers waren heel positief.

Succesverhaal
Het eerste succes van de samenwerking is al een feit. Bij één van de buurtsupers had een man een bakje fruit gestolen en een blikje bier afgerekend. Het was zo specifiek, dat de manager dacht: deze meld ik aan bij maatschappelijk werk. Het bleek een oude klant van Sophie te zijn, die ze al 2 jaar uit het oog was verloren. Hij was een paar keer van telefoonnummer en adres veranderd. Nu had ze hem opeens weer in het vizier. Sophie: “Toen ik met een fruitmand bij hem voor de deur stond, zei hij: ‘Oh nee hè, niet jij weer.’ Maar uiteindelijk was hij wel blij dat hij gezien werd.” Sophie vroeg hem waarom hij het fruit gestolen had: “Hij zei: ‘ik had honger en ik had geen geld. Ik had er echt zin in, had ook al een tijdje geen fruit gegeten.’ Wat bleek? Deze man stond onder bewind en kreeg maar weinig leefgeld per week. Het geld dat hij kreeg, besteedde hij vooral aan drank. Sophie: “Hij stelde duidelijk verkeerde prioriteiten. Vanuit zo’n diefstal kun je het gesprek aangaan. Wil je zo je leven blijven leiden? In het begin ben ik elke week even bij hem langs gegaan. Ook zorgde ik ervoor dat de ambulante begeleiding bij hem thuis kwam. Toen ik zijn vertrouwen weer had gewonnen vroeg ik hem: wat wil je nu het liefste? Hij zei dat hij wilde stoppen met drinken. Ik zei: ‘dan moet je zelf naar de afkickkliniek gaan.’ Dat was wel een stap voor hem, maar hij heeft het gedaan. Hij volgt nu een afkickprogramma. Deze meneer was heel blij dat er toch iemand naar hem omkeek. Door het laagdrempelige contact heeft hij de stap durven nemen naar de afkickkliniek.”

Toekomstperspectief
Sophie hoopt dat binnen korte tijd alle supermarkten in Amsterdam op deze manier gaan samenwerken met maatschappelijk werk. “Veel mensen die misschien hulp kunnen gebruiken blijven bij ons uit het zicht. Supermarktmedewerkers kunnen hierin een belangrijke rol spelen. En als zij hier zich bewust van zijn, zien zij méér dan alleen de klant. Hoe mooi zou het zijn als we in Amsterdam meer naar elkaar omkijken en elkaar de hulp kunnen bieden die nodig is?”